Metody leczenia artrozy

Artroza - choroba rozwijająca się przez wiele lat, z dominującym uszkodzeniem niektórych stawów. Najczęściej bolesne zmiany dotyczą dużych stawów – kolanowych, biodrowych, barkowych itp. Ból i trudności w poruszaniu się w nich komplikują życie fizyczne i emocjonalne, a biorąc pod uwagę fakt, że artroza często pojawia się w młodym wieku, może utrudniać realizację celów zawodowych i osobistych. Dlatego ważne jest, aby jak najwcześniej zdiagnozować chorobę i rozpocząć kompleksowe leczenie artrozy.

Leczenie artrozy

W początkowej fazie artrozy stosuje się metody zachowawcze, które nie wymagają interwencji chirurgicznej. Tymczasem stosowane metody korekcyjne pozwalają zatrzymać rozwój choroby, utrzymać aktywność ruchową, zmniejszyć nasilenie głównych objawów artrozy i ogólnie poprawić jakość życia człowieka.

1. Leczenie farmakologiczne:
   • NLPZ;
   • OWS;
   • chondroprotektory.
2. Terapia PRP.
3. Ćwiczenie terapeutyczne.
4. Masaż i terapia manualna.
5. Terapia trakcyjna.
6. Fizjoterapia.

Techniki fizjoterapii szeroko stosowane w leczeniu artrozy:

• magnetoterapia;
• UHF;
• indukcyjnotermia;
• terapia ultradźwiękowa;
• balneoterapia;
• leczenie chirurgiczne.

Leczenie lekami

Wśród pacjentów panuje powszechne przekonanie, że przyjmowanie leków o działaniu przeciwbólowym (doustnie w postaci tabletek lub we wstrzyknięciu – domięśniowo) jest najważniejszą metodą łagodzenia bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawów. W rzeczywistości stosowanie leków jest metodą szybkiego łagodzenia bólu, którą należy przepisywać tylko w ostrym okresie. Faktem jest, że leki powszechnie przepisywane w tym celu mają poważne skutki uboczne, które nasilają się w miarę długotrwałego, a zwłaszcza niekontrolowanego stosowania. Mówimy o niepożądanych skutkach ze strony układu pokarmowego, sercowo-naczyniowego, nerwowego, które z dużym prawdopodobieństwem mogą doprowadzić pacjenta do łóżka szpitalnego (krwawienie z żołądka, zaburzenia rytmu serca, wpływ na wątrobę i nerki itp.).

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

1. NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne, wiele z nich dostępnych jest bez recepty i powszechnie stosowane są przez pacjentów samodzielnie. Do tej grupy zaliczają się leki o różnej budowie chemicznej. Leki mają wyraźne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, mogą zmniejszać ból w okolicy stawu i sąsiadującej tkanki mięśniowej, ale nie wpływają na rozwój choroby. Stosuje się je wyłącznie w celu złagodzenia objawów na wszystkich etapach choroby. Skuteczny w przypadku współistniejącego zapalenia błony maziowej (nagromadzenie płynu w stawie).

2. GKS — leki glikokortykosteroidowe mają silne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Wskazane i skuteczne jest podawanie ich okołostawowo. Często jednak pacjenci mają negatywny stosunek do stosowania tych leków w leczeniu, co wiąże się z możliwymi działaniami niepożądanymi: powikłaniami infekcyjnymi, pogorszeniem stanu więzadeł, powierzchni stawowej i zwyrodnieniem chrząstki. Jednak w przypadku podawania okołostawowego ryzyko tych powikłań jest minimalne.

3. Chondroprotektory — substancje są naturalnymi składnikami tkanki chrzęstnej, które przyjmowane doustnie przyczyniają się do stopniowej odbudowy chrząstki, normalizują jej gęstość i elastyczność. Te aktywne składniki są zwykle stosowane w połączeniu i wchodzą w skład różnych leków i produktów pomocniczych. Chondroprotektory nie mają szybkiego działania przeciwbólowego; poprawa następuje przy długotrwałym stosowaniu leków na ich bazie, co wiąże się z częściową odbudową tkanki chrzęstnej. Polecany na każdym etapie choroby.

Terapia PRP

Jedną z najnowocześniejszych metod medycyny odtwórczej, stosowaną przy urazach sportowych oraz chorobach zwyrodnieniowo-dystroficznych stawów, jest terapia PRP (PRP – platelet-rich Plasma) lub biorewitalizacja plazmowa, terapia autoplazmatyczna. Technika ta jest aktywnie wykorzystywana za granicą.

Istota procedury polega na wstrzyknięciu osocza bogatopłytkowego bezpośrednio w miejsce urazu, w tym przypadku w staw. Lek do podawania pozyskuje się z własnej krwi pacjenta, dlatego metodę tę uważa się za nie tylko wysoce skuteczną, ale także bezpieczną dla człowieka. Czynniki wzrostu i inne substancje biologicznie czynne (serotonina, bradykinina, prostaglandyny itp.) zawarte w osoczu bogatopłytkowym przyczyniają się do aktywacji procesów regeneracyjnych i syntezy własnych substancji zasadowych.

Powstałe osocze bogatopłytkowe wstrzykuje się zarówno okołostawowo, jak i bezpośrednio do zajętego stawu, uzyskując w ten sposób częściową odbudowę tkanki, głównie chrząstki.

Technika ta ma największe zastosowanie w stadiach 1-2 choroby zwyrodnieniowej stawów. Wykazuje dobre wyniki i pozwala opóźnić szybki rozwój choroby na skutek uwalniania czynników wzrostu przez płytki krwi. Metoda jest stosunkowo nowa, ale okazała się bardzo skuteczna. Terapię PRP po raz pierwszy zastosowano w chirurgii; dziś technika ta jest z powodzeniem stosowana w wielu dziedzinach medycyny, m.in. w reumatologii i ortopedii, neurologii i kosmetologii. Przeprowadzenie terapii autoplazmowej pozwala wydłużyć żywotność stawu bez innych agresywnych interwencji.

Ochraniacze mazi stawowej - grupa leków na bazie kwasu hialuronowego, które wstrzykiwane są bezpośrednio do jamy stawowej (zastrzyk) i pełnią rolę lepkiego płynu smarującego w przypadku prawie całkowitego braku naturalnej mazi stawowej (to właśnie ona pełni rolę smarowania powierzchni stawowych). Stosowany w późniejszych stadiach artrozy.

Leki z tej grupy nazywane są także „protezami mazi stawowej”, „biologicznymi substytutami mazi stawowej”. Efekt po podaniu leków jest długotrwały - od 6 do 13 miesięcy, w zależności od zastosowanego leku.

Niektórzy mają zastosowanie inne grupy leków - leki przeciwskurczowe, zwiotczające mięśnie, witaminy z grupy B w dawkach terapeutycznych (wysokich), ale wszystkie mają jedynie wartość pomocniczą w leczeniu artrozy.

Ćwiczenie terapeutyczne

Specjalne ćwiczenia lecznicze można i należy stosować nawet w okresie zaostrzenia, na każdym etapie choroby zwyrodnieniowej stawów. Takie środki mogą zmniejszyć ból i zapobiec poważnym ograniczeniom ruchu stawów. Metoda ta jest jednak niepopularna wśród pacjentów z artrozą, gdyż większość z nich błędnie uważa, że w przypadku bólu konieczne jest ograniczenie wszelkich ruchów. Wręcz przeciwnie, terminowe rozpoczęcie ćwiczeń fizycznych sprzyja szybszej regeneracji i zmniejszeniu objawów, przede wszystkim bólu.

Szczególnie skuteczne są fizjoterapia w wodzie, ruchy stawów w pozycji odciążającej (leżenie, siedzenie, wiszące) oraz umiarkowane chodzenie po płaskiej powierzchni. W razie potrzeby, np. w przypadku silnego bólu, można założyć specjalny bandaż na staw, jednak wychowanie fizyczne należy rozpocząć jak najwcześniej.

Masaż i terapia manualna

Metody mechanicznego oddziaływania na staw, mięśnie i więzadła mogą zmniejszyć nasilenie bólu, zwiększyć ruchliwość, poprawić krążenie krwi i metabolizm w obszarze dotkniętych stawów, złagodzić skurcze mięśni i normalizować pracę mięśni.

Terapia trakcyjna

W warunkach szpitalnych lub sanatorium medycznym istnieje możliwość przeprowadzenia terapii trakcyjnej – jest to wyciąg stawu (biodrowego, kolanowego) specjalną techniką z wykorzystaniem różnych obciążeń. Standardowy schemat trakcji jest przeznaczony na 28 dni, ze stopniowym zwiększaniem obciążenia i czasu ekspozycji. Stosowane są techniki klasyczne i nowocześniejsze z wykorzystaniem symulatorów. Ich skuteczność jest prawie taka sama, ale symulatory są wygodniejsze dla pacjenta.

Fizjoterapia

Zastosowanie różnych technik fizjoterapeutycznych w początkowych stadiach choroby zwyrodnieniowej stawów pozwala na znaczną ulgę w bólu i zwiększenie ruchomości w dotkniętych stawach. Kursy fizjoterapii pomagają spowolnić proces patologiczny i wydłużyć okres bez zaostrzeń.

Techniki fizjoterapii szeroko stosowane w leczeniu artrozy:

1. Magnetoterapia — miejscowe narażenie na stałe lub zmienne pole magnetyczne o niskiej częstotliwości. W obszarze dotkniętego stawu przyspieszają procesy metaboliczne, zwiększa się krążenie krwi i dostarczanie składników odżywczych do struktur stawowych, aktywizują się procesy regeneracji i syntezy substancji własnych niezbędnych do funkcjonowania stawu.

   Magnetoterapia działa przeciwobrzękowo, przeciwbólowo, przeciwzapalnie już niemal od pierwszej sesji, co korzystnie wpływa na ogólny stan pacjenta. Magnetoterapia z powodzeniem stosowana jest w szpitalach i sanatoriach, gdzie wykorzystuje się sprzęt medyczny o różnych modyfikacjach.

   Ogromną zaletą dla pacjentów z artrozą jest możliwość prowadzenia samodzielnych kursów magnetoterapii w domu, zgodnie z zaleceniami i pod nadzorem lekarza prowadzącego. Terminowe użycie przenośnych urządzeń do magnetoterapii pozwala zatrzymać rozwój bólu, wystąpienie zaostrzenia lub przeprowadzić kurs profilaktyczny - czyli utrzymać normalny stan zdrowia.

   Pozytywnym aspektem magnetoterapii można nazwać także korzystnym wpływem zabiegów na stan układu sercowo-naczyniowego i nerwowego. Biorąc pod uwagę fakt, że większość chorych na artrozę to osoby w średnim i starszym wieku, z istniejącym zespołem chorób przewlekłych (nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, miażdżyca itp.), bardzo przydatne będzie łagodne działanie uspokajające i stabilizujące magnetoterapii.

2. Terapia ultradźwiękowa stosowany częściej w połączeniu z działaniem leków o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym, regenerującym - ultrafonoforeza lub fonoforeza. Ultradźwięki zwiększają przepuszczalność tkanek dla leków, dzięki czemu ich główne działanie jest wzmocnione. Nawet bez składnika leczniczego metoda jest wysoce skuteczna w przypadku artrozy: ultradźwięki mają mechaniczny wpływ na tkankę (mikromasaż), aktywują lokalne procesy odpornościowe i regeneracyjne w okolicy stawu i sąsiadujących mięśni oraz mają wyraźne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne.

3. Laseroterapia – jedna z najczęstszych i powszechnie stosowanych procedur. Efekt terapeutyczny opiera się na odruchowym rozszerzeniu naczyń krwionośnych powyżej miejsca procesu patologicznego. Prowadzi to do poprawy miejscowego przepływu krwi, aktywacji metabolizmu, usunięcia niedotlenionych produktów przemiany materii i zmniejszenia natężenia bólu. Laseroterapia, ze względu na niewielką głębokość penetracji, ma minimalnie wyraźny efekt ogólnoustrojowy, wzmacniając jednocześnie efekt terapeutyczny innych zabiegów.

4. Terapia falą uderzeniową – wysokoenergetyczna metoda oddziaływania. Opiera się na efekcie piezoelektrycznym. Zastosowanie wyładowania piezoelektrycznego do ogniska patologicznego pozwala uzyskać szereg efektów. Komórki nieżywotne ulegają zniszczeniu, co prowadzi do aktywacji odporności miejscowej. Komórki hibernujące (nieaktywne) zostają pobudzone, co sprzyja procesom regeneracji. Jednocześnie znacznie zmniejsza się intensywność zespołu bólowego (choć sam zabieg jest bolesny). Niewątpliwą zaletą metody jest jej stosowanie raz na 4-7 dni.

5. Terapia diadynamiczna – metoda leczniczego oddziaływania na organizm diadynamicznymi prądami pulsacyjnymi. Wykorzystywane w tej metodzie prądy diadynamiczne rytmicznie pobudzają receptory skóry, co pośrednio prowadzi do aktywacji zstępujących fizjologicznych mechanizmów tłumienia bólu i prowadzi do zmniejszenia bólu u pacjenta, aż do całkowitej analgezji. Dlatego takie procedury są skuteczne w przypadku silnego bólu.

6. Elektromiostymulacja – narażenie na działanie prądu elektrycznego na tkankę mięśniową. W przypadku artrozy dużych stawów praca otaczających mięśni zostaje zakłócona, co prowadzi do zaniku niektórych i przeciążenia innych. Rozwijają się zaburzenia chodu. Mięśnie wystawione na działanie zmiennego prądu elektrycznego zgodnie ze specjalnym programem kurczą się rytmicznie, wykonując określoną pracę, co prowadzi do przywrócenia ich objętości i funkcji.

7. Krioterapia - prosta i skuteczna metoda leczenia, niestety rzadko stosowana. Miejscowe narażenie na niską temperaturę zmniejsza wrażliwość receptorów bólowych i syntezę substancji biologicznie czynnych, które stymulują rozwój stanu zapalnego. Po krioterapii dochodzi do odruchowego rozszerzenia naczyń krwionośnych, przyspieszania miejscowego przepływu krwi i aktywacji procesów regeneracyjnych. Metoda ta jest szczególnie skuteczna w połączeniu z terapią falą uderzeniową.

8. Balneoterapia. W warunkach sanatoryjnych prowadzona jest hydroterapia - kąpiele lecznicze, wśród których kąpiele radonowe są szczególnie skuteczne w przypadku artrozy. Produkty rozpadu radioaktywnego radonu rozpuszczonego w wodzie mają ogólny wpływ na organizm. Najważniejszym efektem jest aktywacja procesów metabolicznych.

   Podobnym, choć mniej wyraźnym działaniem charakteryzują się kąpiele borowinowe (peloidy), kąpiele siarkowodorowe i dwutlenkowe.

Leczenie chirurgiczne

Techniki chirurgiczne stosuje się w późnych stadiach choroby zwyrodnieniowej stawów, gdy ruchomość stawów jest znacznie ograniczona lub nieobecna, co wpływa na jakość życia pacjenta. Na całym świecie stosowane są różne metody endoprotezoplastyki stawów, które pozwalają na całkowite przywrócenie zakresu ruchu i powrót pacjenta do aktywnego życia w każdym wieku.

Taktykę i zakres interwencji chirurgicznej określa lekarz prowadzący; wybór opiera się na takich parametrach jak stan ogólny pacjenta, wiek i obecność chorób współistniejących, nadwaga i inne. Najlepsze efekty po endoprotezoplastyce uzyskano u pacjentów młodych i w średnim wieku (prawie całkowite przywrócenie zakresu ruchu), ale także u osób starszych zauważalna jest znaczna poprawa ich stanu, gdyż po udanej operacji i rekonwalescencji mogą w pełni zadbać o siebie w życiu codziennym i poruszać się nie tylko po mieszkaniu, ale także wychodzić na zewnątrz, nie ograniczając się w komunikacji.

Zapobieganie

Choroba zwyrodnieniowa stawów należy do grupy chorób chodu wyprostowanego i rozwija się głównie na skutek związanych z wiekiem zmian w stawach, nasilonych wpływem niekorzystnych czynników zewnętrznych. Dbałość o kondycję narządu ruchu, profilaktyka chorób stawów i leczenie artrozy we wczesnych stadiach pozwala na utrzymanie aktywności fizycznej i uniknięcie w przyszłości masowej interwencji medycznej.